ደመና ማዝነብ ወይም ደመና መዝራት


ዶ/ር አብይ አህመድ በፓርላማ ንግግር ካደረጉ ወዲህ ሰው ሰራሽ ዝናብን በተመለከተ ቴክኖሎጂውን ካለመስማት እና ካለማመን የተነሳ ብዙ ክርክሮች ሲደረጉ አያለሁ፡፡ በተለይ በጎጃምና በሰሜን ሸዋ ተሞክሮ ውጤታማ ሆኗል መባሉ ይበልጥ አግራሞት ያጫረ ጉይ ነው፡፡ ሁኔታው ግን እውነትነት ያለው ስለመሆኑ ብዙ የመገናኛ ብዙሃን በጥልቀትና በመረጃ በማስደገፍ አቅርበዋል፡፡ እኔ ግን እሱን ለማስረዳት አልዳክርም፡፡ ሳይንሳዊ የሆነው ጉዳና ያልታየውን ክፍል ለመቃኘት እሞክራሁ፡፡ መልካም ንባብ፡፡

ደመና ምንድን ነው?

ደመናዎች የደመና ነጠብጣብ ተብለው በሚጠሩ ጥቃቅን የውሃ ጠብታዎች የተሠሩ ናቸው፡፡ የደመና ጠብታዎች ክምችቶች የውሃ ትነት (ጋዝ) ወይም የበረዶ ክሪስታሎች ይፈጥራሉ፡፡ የውሃ ትነት እንደ ዝናብ ወደ መሬት ለመውደቅ ጥቅጥቅ አይደለም። ይልቁንም ወደ ሰማይ ይወጣል እና በጣም ይቀዘቅዛል፡፡ በመጨረሻም፣ በሰማይ ውስጥ ባሉ ጥቃቅን የአቧራ ቅንጣቶች ዙሪያ ይከማቻል (ወደ ፈሳሽ ይለወጣል)፡፡ እነዚህ ጥቃቅን ቅንጣቶች ኮንደንሴሽን ኒውክላይ ይባላሉ፡፡ የሚታይ ደመና ለመፍጠር እነዚህን በቢሊዮን የሚቆጠሩ የተጨማመቁ የውሃ ጠብታዎች ይወስዳል።

ደመናን በሰው ሰራሽ መንገድ እንዲዘንብ ማድረግ ይቻላልን?

ደመናን በሰው ሰራሽ መንገድ እንዲዘንብ ማድረግ ደመና መዝራት በመባል የሚጠራ ሲሆን በደመናው ውስጥ የማይክሮፊዚካዊ ሂደቶችን የሚቀይር እንደ የደመና ማቃለያ ወይም እንደ በረዶ ኒውክላይ ሆነው የሚያገለግሉ ንጥረ ነገሮችን ወደ አየር በመበተን ከደመናዎች ላይ የሚወርደውን የዝናብ መጠን ወይም ዓይነት ለመለወጥ ያለመ የአየር ሁኔታ ማሻሻያ ዓይነት ነው፡፡ ውጤታማነቱ ብዙ አከራክሯል፡፡ አንዳንድ ጥናቶች እንደሚጠቁሙት “ደመና መዝራት በጣም ትልቅ ውጤት እንዳለው በግልፅ ለማሳየት ከባድ ነው” ፡፡ የተለመደው ዓላማ ዝናብ (ፈሳሽ ወይም በረዶ) መጨመር ሲሆን ለራሱ ጥቅም ወይም ከዚያ በኋላ ባሉት ቀናት ዝናብ እንዳይከሰት ለመከላከል ነው፡፡ በተጨማሪም ጭጋግን ለማሰራጨት እና አንዳንድ አውሎ ነፋሶችን ለማዳከም ጥቅም ላይ ውሏል፡፡

ትልቁ የደመና መዝራት ስርዓት በቻይና ሕዝባዊ ሪፐብሊክ ውስጥ ነው፡፡ ዋና ከተማዋን ቤጂንግን ጨምሮ በርካታ ደረቃማ አካባቢዎች ላይ ዝናብ በሚፈለግበት ሰማይ ላይ ሲልቨር አዮዳይድ ሮኬቶችን በመተኮስ የዝናብ መጠን እንደሚጨምር ያምናሉ፡፡

ይህን ያውቃሉ?

የደመና ዝናብ ለመጀመሪያ ጊዜ በካናዳ ውስጥ በ1956 ጥቅም ላይ ውሎ ነበር፡፡ ያኔ ዓላማው በአልቤርታ የሚገኙ ሰብሎችን ከበረዶ ጉዳት ለመከላከል ነበር፡፡

ደመና ማዝነብን የፈለሰፈ ማን ነው?

ኢርቪንግ ላንግሙየር – Irving Langmuir

የዘመናችን የደመና ዘር በታዋቂው የሳይንስ ሊቅ ኢርቪንግ ላንግሙየር ቤተ ሙከራ ውስጥ በጄኔራል ኤሌክትሪክ እ.ኤ.አ. በ1946 ተጀምሯል፡፡ የሥራ ባልደረቦቹ ቪንሰንት ስቻፈር እና በርናንድ ቮንጉት (Vincent Schaefer and Bernard Vonnegut) በሲልቨር አዮዳይድ የቀዘቀዘውን የውሃ ትነት ወደ -10 እስከ -5°C በረዶ ክሪስታሎች እንደሚለውጥ ተገነዘቡ፡፡

በሰው ሰራሽ ዝናብ ውስጥ የትኛው ኬሚካል ጥቅም ላይ ይውላል?

ሲልቨር አዮዳይድ ወይም ደረቅ በረዶ (ጠንካራ ካርቦን ዳይኦክሳይድ) በ‹ቀዝቃዛው ዝናብ› ሂደት የዝናብ መጠንን ለመጨመር በተፈጥሮ የጎደለውን ደመና በተገቢው የበረዶ ክሪስታሎች ትክክለኛ ክምችት ለማቅረብ ያገለግላል፡፡

ደመና መዝራት ውድ ነውን?

በፍጥነት እያደገ በሚሄደው ህዝባቸው የተባበሩት አረብ ኤምሬት ወጪ ቆጣቢ አማራጮችን እንድታመጣ ጫና ውስጥ ናት፡፡ አሁን ከባህር ውስጥ 1 ኪዩቢክ ሜትር ውሃ ማጠጣት 60 ዶላር ያህል ያስከፍላል፣ በደመና መዝራት በኩል የሚወጣው ተመሳሳይ መጠን ግን 1 ዶላር ብቻ ያስከፍላል፡፡

በመሬት ላይ የተመሠረተ የደመና መዝት በአንድ ሄክታር ከተመረተው ውሃ እስከ 4 ዶላር ያህል እንደሚፈጅ ተገምቷል፣ በአየር መዝራት ደግሞ በአንድ ሄክታር 75 ዶላር ነው፡፡

የደመና ማዝነብ አደጋዎች ምንድናቸው?

የደመና ማዝነብ ቴክኖሎጂ ብዙ ጥቅሞች አሉት። ለረጅም ጊዜ ቆይቷል ፡፡ ግን ጥሩ ሀሳብ መሆኑን ሁሉም ሰው እርግጠኛ አይደለም፡፡ ለምን?

የደመና ማዝነብ መሥራቱን የሚያሳይ ማስረጃ አለ፡፡ የዝናብ መጠን ከ10-15% ጭማሪ ሊፈጥር ይችላል፡፡ ግን አንዳንዶች ይህ ጥቅም ለሕዝብ ደህንነት እና ለአከባቢው ከሚያስከትለው አደጋ አይበልጥም ብለው ይከራከራሉ፡፡

ለማዝነብ በታሰበው ደመና ውስጥ ጥቅም ላይ የሚውለው ሲልቨር አዮዳይድ በውሃ ውስጥ ለሚኖር ሕይወት መርዛማ ነው፡፡ ስለዚህ ከተዘሩት ደመናዎች የተገኘ ዝናብ አካባቢውን ሊጎዳ ይችላል፡፡

በተጨማሪም እንደ አደገኛ ውጤቶች ጥቂቶቹን ለመጥቀስ ያህል አላስፈላጊ የስነምህዳራዊ ለውጦች፣ የኦዞን መሳሳት፣ ቀጣይ የውቅያኖስ የአሲድነት ለውጥ፣ የዝናብ ዘይቤዎች መዛባት (ስርጭትና መጠን) ለውጦች፣ ድንገት መዝነብ ሲቆም በፍጥነት መሞቅ፣ ወዘተ ይገኙበታል፡፡ የአውሮፕላን በረራ ተፅዕኖን ለማሻሻል፣ አላስፈላጊ የሆነውን የደመና ክምችት ለመሻር እና የሙቀት መጠኖችን ዝቅ ለማድረግ መጥፎ ላይሆኑ ይችላሉ፡፡

ለእነዚህ ስጋቶች ምላሽ ለመስጠት ሳይንቲስቶች ለሲልቨር አዮዳይድ መርዛማ ያልሆኑ ተተኪዎችን ፈትነዋል፡፡ ካልሲየም ክሎራይድ ውጤታማ ሆኖ አግኝተውታል፡፡ የዚህ ጨው ዝቅተኛ መጠን አካባቢን የመጉዳት እድሉ ሰፊ ነው፡፡ የደመና የፊዚክስ ሊቃውንት እንዲሁ በረዶ ከሚመስሉ ክሪስታሎች ይልቅ በኔጌቲቭ ቻርጅ የተሞሉ አዮኖችን የመጠቀም እድልን እያጠኑ ነው፡፡

መልካም የደመና ዝናብ… ቸር ወሬ ያሰማን!

አዲሱ ቢሆነኝ

Cloud Seeding
How Cloud Seeding works

Published by Addisu Bihonegn

I'm a beekeeping Researcher in Andassa Livestock Research Center, Amhara , Ethiopia. BSc in Animal Sciences at Haramaya University MSc. in Apiculture at Bahirdar University.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: